Antony Vosding van Beverforde, de laatste hofmeier

De laatste hofmeier
Antony Vosding van Beverforde
Portret van de laatste hofmeier Mr. Antony W.H.H. Vosding van Beverforde (1756-1833). Schilderij in bezit van de Stichting mr. Wennemar Jan Engels van Beverforde, Zwolle. In bruikleen afgestaan aan het Openluchtmuseum Ootmarsum.

De woelige jaren in de laatste decennia van de 18de eeuw, met de politieke verwikkelingen tussen patriotten en orangisten, hadden ook hun weerslag in Ootmarsum. Weliswaar niet bij het overgrote deel van de bewoners, maar meer bij de kleine intellectueel gevormde laag van de gegoede burgerij. In deze kringen werd gediscussieerd over de nieuwe ideeën van de Verlichting. Binnen deze groep was het vooral Antony Vosding van Beverforde die met verve de patriottische denkbeelden uitdroeg.

Bestuurder

In zijn periode als burgemeester van Ootmarsum van 1785 tot 1787 probeerde hij deze denkbeelden, ook binnen het bestuur van de stad waar de patriotten de boventoon voerden, gestalte te geven. Hij bepleitte onder meer gelijkstelling van de standen bij het innen van de stadsbelastingen en afschaffing van voorrechten. Daardoor moest ook de familie Van Heiden Hompesch, bewoner van het Huis Ootmarsum, belasting gaan betalen. De patriottische opvattingen voerden niet lang de boventoon in het bestuur van Ootmarsum. Na de inval van Pruisische troepen in 1787 namen de orangisten de macht weer over en moest Antony vluchten naar Nordhorn. Het patriottische vrijcorps, een soort burgerwacht, werd ontwapend en opgeheven. In de woning van Van Beverforde, het Cremershuis aan de Marktstraat, werden uit wraak vernielingen aangericht. Vanwege het optreden van Antony en zijn rol in verschillende patriottische commissies werd door de Staten van Overijssel een proces tegen hem aangespannen, dat zich jaren voortsleepte en uiteindelijk door de komst van de Fransen teniet gedaan werd. Hij trad toe tot het bestuur: in 1796 nam hij als tweede plaatsvervanger van de Representant van het Volk deel aan de Nationale Vergadering en een jaar later werd hij lid van het bestuur van Overijssel.

Hofmeierschap
Wapen Van Beverforde
Wapen van Van Beverforde.

Antony erfde na de dood van zijn vader Harmannus van Bevervoerde in 1792 het hofmeierschap van Ootmarsum. Het ambt was echter een min of meer lege functie geworden, dat hem financieel niets opleverde. In 1809 hief koning Lodewijk Napoleon het op. Het hofmeierschap werd vele generaties lang door de familie Van Beverforde uitgeoefend. Leden van het geslacht Van Beverforde vervulden vanaf de late Middeleeuwen allerlei bestuurlijke functies in Overijssel, maar ook daarbuiten. Uit het burgerboek van Ootmarsum blijkt dat Gert van Beverforde in 1396 het burgerschap van Ootmarsum kreeg. Andere nazaten waren onder meer richter in Ootmarsum, kerkmeester van de parochie en lid van de kerkenraad van de gereformeerde gemeente. Antony, de laatste nakomeling van de Ootmarsumse tak Van Beverforde, werd op 18 mei 1756 geboren. Toen hij in 1777 meerderjarig werd, voegde hij op verzoek van zijn oom Antony Vosding de naam Vosding aan zijn familienaam toe.

De familie
Hermannus van Beverforde
Portret van hofmeier Hermannus van Beverforde (1715-1793) geschilderd in 1758. Schilderij in bezit van de Stichting mr. Wennemar Jan Engels van Beverforde, Zwolle. In bruikleen afgestaan aan het Openluchtmuseum.
Grafsteen Antony Vosding van Beverforde
Detail van de grafsteen van Antony Vosding van Beverforde. Openluchtmuseum Ootmarsum.

Zijn vader Harmannus van Bevervoerde was voor de tweede keer getrouwd met Mettina Knijpinga. Zij bracht een zoon, Hendrik Cramer, mee uit haar eerdere huwelijk, later genoemd Hendrik Knijpinga Cramer. Antony had met zijn stiefbroer Hendrik Knijpinga Cramer een uitgesproken slechte verhouding. Dit leidde tot allerlei familietwisten rondom de verdeling van een erfenis. Knijpinga woonde in het Drostenhuis, terwijl Van Beverforde samen met zijn knecht in het huis van zijn moeder Het Hofmeiershuis, aan de Grotestraat domicilie had. Van Beverforde schonk in 1809 een deel van de bij zijn huis gelegen tuin aan de gereformeerde gemeente voor de bouw van de nieuwe (later hervormd genoemde) kerk. Het huis en zijn bezit vermaakte hij in 1830 aan het echtpaar Hendrik Engels van BeverfordeWennemara Louise Dröghoorn, onder voorwaarde dat hij tot aan zijn dood door hen verzorgd zou worden. 3 jaar later overleed Antony Vosding van Beverforde. Hij werd begraven op de hervormde begraafplaats. Daar is zijn grafsteen nog te zien.

Een van de jongste dochters van Hendrik en Wennemara is Hendrika Antonia Engels. Zij is later bekend geworden als Engels’ Jufferke.

Van Beverfordehuis
Het Van Beverfordehuis op de hoek Grotestraat/Ganzenmarkt, waar de laatste hofmeiers woonden (foto 1996).

Een aangetrouwde achterneef, Wennemar Jan Engels van Beverforde, voegde halverwege de 19e eeuw de naam Van Beverforde aan zijn eigen achternaam toe. Hij was de oprichter van het Engels van Beverfordefonds, dat het behoud van het cultureel erfgoed van de familie Van Beverforde tot doel heeft. De straatnaam van Bevervordestraat in Ootmarsum is een herinnering aan dit Overijssels-Ootmarsums geslacht. Ook is er in het Openluchtmuseum Ootmarsum een permanente expositie gewijd aan deze familie.

Bronnen
  • Brood, P., Het Drostenhuis in Ootmarsum (Hilversum 2009).
  • Dingeldein, W.H., Een Ootmarsums burgergezin in de Patriottentijd (Denekamp 1988).
  • Eweg, H.J., Ingeschreven als burger (Ootmarsum 2000).
  • Eweg, H.J., “Het Hofmeiershuis: Een huis rijk aan historie in de Grotestraat”, in: Jaarboek Stichting Heemkunde Ootmarsum en omstreken, 13 (1995) 59-67.
  • Gerard, J.N.A. e.a., De Hof Ootmarsum: uit de geschiedenis van een landsheerlijk hof (Utrecht 1984).
  • Hesselink-van der Riet, T. en W. Kohl, De Heerlijkheid Bevervorde/ Beverförde in Twente (Albergen 2005).
  • Hilbrink, J.A.M.C., De activiteiten van Antony Vosding van Beverforde (Oldenzaal 1983).
  • Klaas, Cl., “Over het portret van Antony van Beferforde in het Molenhuisje”, in: Jaarboek Stichting Heemkunde Ootmarsum en omstreken, 13 (1995) 10-12.
  • Noorda, G.J. van de, Catalogus W.J. Engels van Beverfordefonds (Zwolle 1969).
  • Stichting Genealogische Werkgroep Twente, “Kerkeraedsboek (NG) Ootmarsum 1632- 1786 Ledematenboek (NG) Ootmarsum 1652-1776”, Twentse genealogische en historische bronnen 21 (Hengelo 2001).
Antony Vosding van Beverforde, de laatste hofmeier